Yeniden sipariş noktası, ortalama günlük satışın tedarik süresiyle çarpılıp üzerine emniyet stoğunun eklenmesiyle bulunur. Emniyet stoğu ise satıştaki ve tedarikçinin teslim süresindeki dalgalanmayı karşılamak için tutulan ek miktardır; en pratik hesabı "en yüksek günlük satış × en uzun tedarik süresi − ortalama günlük satış × ortalama tedarik süresi" formülüdür. Diş deposunda bu iki sayıyı her stok kartı için ayrı tutmak, hem "stokta yok" cevabını hem de rafta miadı dolan ürünü azaltır.
Aşağıda formülleri, aynı ürün üzerinde üç farklı hesap yöntemini ve dental ürünlere özgü miad sınırını adım adım anlatıyoruz. Örneklerdeki sayılar yöntemi göstermek için seçilmiştir; kendi deponuzun satış ve teslimat kayıtlarıyla yeniden hesaplamanız gerekir.
Emniyet stoğu, kritik stok ve yeniden sipariş noktası aynı şey mi?
Günlük kullanımda karıştırılsa da üç ayrı kavramdır:
- Emniyet stoğu: Normal şartlarda hiç kullanılmaması gereken tampon miktar. Satış beklenenden yüksek gelirse ya da tedarikçi geç teslim ederse devreye girer.
- Yeniden sipariş noktası (sipariş noktası): Stok bu seviyeye indiğinde tedarikçiye sipariş verilir. Tedarik süresi boyunca satılacak miktar ile emniyet stoğunun toplamıdır.
- Kritik stok / minimum stok: Yazılımlarda uyarı üreten eşiktir. Çoğu depoda sipariş noktasına eşit tutulur; bazı depolar emniyet stoğuna eşitleyip "acil" uyarısı olarak kullanır.
Uyarı eşiklerinin panelde nasıl kullanıldığını kritik stok seviyesi uyarıları yazımızda anlatmıştık. Bu yazı, o eşiğe hangi sayının yazılacağına odaklanıyor.
Hesap için hangi verilere ihtiyacınız var?
Her stok kartı için dört veri yeterlidir:
- Ortalama günlük satış (d): Son 60–90 günün satış adedi, depo açık olan gün sayısına bölünür. Kampanya dönemindeki toplu satışları ayrı değerlendirin; aksi halde ortalama şişer.
- Günlük satışın dalgalanması (σd): Günlük satış adetlerinin standart sapması. Excel'de
STDSAPMAişleviyle bulunur. - Tedarik süresi (L): Tedarikçiye siparişin geçildiği günden malın rafa girdiği güne kadar geçen gün. Sipariş tarihini değil, depoya giriş tarihini esas alın.
- Tedarik süresinin dalgalanması (σL): Aynı tedarikçinin son teslimatlarındaki gün farkı. İthal ürünlerde gümrük beklemesi bu değeri büyütür.
Bu verilerin güvenilir olması, satış ve mal kabul kayıtlarının aynı sistemde tutulmasına bağlıdır. selfDentStore diş deposu programı hekim siparişlerini, stok hareketlerini, lot ve miad bilgisini tek panelde topladığı için ortalama satış ve teslim sürelerini ayrı listelerden birleştirmek gerekmez.
Emniyet stoğu nasıl hesaplanır? Üç yöntem
Örnek ürün olarak A2 renk kompozit şırıngasını alalım. Son 90 günün kayıtlarından şu değerler çıktığını varsayalım: ortalama günlük satış 6 adet, en yüksek günlük satış 10 adet, günlük satışın standart sapması 2 adet; tedarik süresi ortalama 5 gün, en uzun 8 gün, standart sapması 1,5 gün.
1. En yüksek – ortalama yöntemi
Formül: Emniyet stoğu = (en yüksek günlük satış × en uzun tedarik süresi) − (ortalama günlük satış × ortalama tedarik süresi)
Örnekte: (10 × 8) − (6 × 5) = 80 − 30 = 50 adet. Hesabı kolaydır, istatistik gerektirmez. Ancak en kötü satış günü ile en kötü teslimatın aynı anda yaşanacağını varsaydığı için yüksek sonuç verir ve sermayeyi rafa bağlar.
2. Yalnız satış dalgalanmasına göre (istatistiksel)
Formül: Emniyet stoğu = Z × σd × √L
Z, hedeflediğiniz hizmet seviyesine karşılık gelen katsayıdır. %95 hizmet seviyesi için Z ≈ 1,65 alınır. Örnekte: 1,65 × 2 × √5 = 1,65 × 2 × 2,236 ≈ 7,4, yani yukarı yuvarlanarak 8 adet. Bu yöntem tedarik süresini sabit kabul eder; tedarikçiniz her seferinde aynı gün teslim ediyorsa uygundur.
3. Satış ve tedarik süresi birlikte dalgalanıyorsa
Formül: Emniyet stoğu = Z × √(L × σd² + d² × σL²)
Örnekte: 5 × 2² = 20; 6² × 1,5² = 36 × 2,25 = 81; toplam 101; √101 ≈ 10,05; 1,65 × 10,05 ≈ 16,6, yani 17 adet.
Sonuç dikkat çekicidir: teslim süresindeki 1,5 günlük oynaklık, satış dalgalanmasından daha fazla emniyet stoğu gerektirir. Diş depolarında stok sıkıntısının sebebi çoğu zaman hekim talebindeki değişim değil, tedarikçinin geç teslimatıdır.
Hizmet seviyesi ve Z katsayısı tablosu
| Hedef hizmet seviyesi | Z katsayısı (yaklaşık) | Uygun ürün örnekleri |
|---|---|---|
| %90 | 1,28 | Yavaş dönen aksesuarlar, nadir istenen renkler |
| %95 | 1,65 | Kompozit, siman, ölçü maddeleri gibi düzenli sarflar |
| %98 | 2,05 | Eldiven, maske, anestezik gibi her klinikte günlük kullanılanlar |
| %99 | 2,33 | Yokluğu tedaviyi durduran, ikamesi olmayan ürünler |
Hizmet seviyesini her ürün için tek tek seçmek yerine ürün grubuna göre belirlemek işi kolaylaştırır. Hangi ürünün hangi grupta olduğunu ABC stok analizi ile çıkarabilirsiniz.
Yeniden sipariş noktası nasıl bulunur?
Formül: Yeniden sipariş noktası = d × L + emniyet stoğu
Kompozit örneğinde tedarik süresi boyunca satılacak miktar 6 × 5 = 30 adettir. Üçüncü yöntemle bulunan 17 adet emniyet stoğu eklendiğinde sipariş noktası 47 adet olur. Raftaki stok 47'ye indiğinde sipariş verilir.
Hesaba eldeki stoğu değil, kullanılabilir stoğu koyun: raftaki miktardan hekimlere ayrılmış ama henüz sevk edilmemiş siparişleri düşün, tedarikçiden yolda olan siparişleri ekleyin. Aksi halde aynı ürün için iki kez sipariş verilir.
Bir seferde ne kadar sipariş verilmeli?
Sipariş miktarı için klasik yöntem ekonomik sipariş miktarıdır (EOQ): EOQ = √(2 × D × S / H). Burada D yıllık talep, S bir siparişin maliyeti (hazırlık, kargo, mal kabul işçiliği), H bir ürünü bir yıl rafta tutmanın maliyetidir.
Örnek: Yılda 300 iş günü ve günlük 6 adet satışla D = 1.800 adet olsun. Sipariş başına maliyet 400 TL, ürün alış fiyatı 250 TL ve yıllık elde tutma oranı %25 ise H = 62,5 TL'dir. EOQ = √(2 × 1.800 × 400 / 62,5) = √23.040 ≈ 152 adet, pratikte koli katına yuvarlanarak 150 adet.
Tedarikçinin koli adedi, minimum sipariş tutarı ve miktar iskontosu bu sonucu değiştirir. EOQ'yu kesin bir emir değil, pazarlığa başlarken kullanacağınız referans olarak görün.
Dental ürünlerde miad sınırı hesabı nasıl değiştirir?
Dental sarfların çoğunun son kullanma tarihi vardır ve formüller bunu bilmez. Bu yüzden her siparişte şu kontrolü ekleyin:
- Ürünün depoya geldiğinde kalan raf ömrünü (gün) belirleyin.
- Hekime satılabilmesi için kabul ettiğiniz en kısa kalan ömrü bundan düşün. Örneğin hekimleriniz miadına 6 aydan az kalan ürünü istemiyorsa 180 gün çıkarın.
- Kalan süreyi ortalama günlük satışla çarpın. Sipariş miktarı ile emniyet stoğunun toplamı bu sayıyı geçmemelidir.
Kompozit örneğinde ürün 540 gün raf ömrüyle geliyorsa satılabilir süre 540 − 180 = 360 gündür ve bu sürede 6 × 360 = 2.160 adet satılır. 150 adetlik sipariş bu sınırın çok altında kalır. Ancak ayda birkaç adet satılan bir renk için aynı hesap sipariş miktarını sert biçimde düşürür. Miad takibinin ayrıntıları için miad (SKT) takibi rehberimize bakabilirsiniz.
Değerleri ne sıklıkla güncellemelisiniz?
- Hızlı dönen ürünler: Ayda bir. Mevsimsel değişim ve yeni hekim müşterileri ortalamayı hızla kaydırır.
- Yavaş dönen ürünler: Üç ayda bir yeterlidir.
- Tedarikçi değiştiğinde: Hemen. Yeni tedarikçinin teslim süresi ve oynaklığı bilinmediği için ilk birkaç teslimatta en yüksek–ortalama yöntemiyle temkinli başlayın.
- Kampanya öncesinde: Kampanyalı satışları normal talebe katmayın; kampanya için ayrı, tek seferlik sipariş açın.
Satış ve stok verisinin tek yerde olması bu güncellemeyi dakikalara indirir. Modüllerin tam listesi özellikler sayfasında yer alıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Emniyet stoğu sıfır olabilir mi?
Satışı ve tedarik süresi hiç değişmeyen bir ürün için teorik olarak evet. Pratikte diş deposunda böyle ürün neredeyse yoktur; en azından en yüksek–ortalama yöntemiyle küçük bir tampon tutmak gerekir.
Hangi emniyet stoğu formülünü kullanmalıyım?
Elinizde günlük satış ve teslim tarihleri kayıtlıysa satış ile tedarik süresini birlikte hesaba katan üçüncü formül en dengeli sonucu verir. Veri azsa en yüksek–ortalama yöntemiyle başlayıp kayıt biriktikçe istatistiksel yönteme geçin.
Yeniden sipariş noktası ile minimum stok arasındaki fark nedir?
Yeniden sipariş noktası sipariş verme anını gösterir; minimum stok ise yazılımdaki uyarı eşiğidir. Çoğu depo ikisini aynı değerde tutar, böylece uyarı geldiğinde sipariş de verilmiş olur.
Ekonomik sipariş miktarı miad sınırını aşarsa ne yapılır?
Miad sınırı her zaman önceliklidir. Sipariş miktarını satılabilir süre içinde satılacak adede düşürün; gerekirse tedarikçiyle daha sık ve küçük teslimat konuşun.
Hesapları elle mi yapmak gerekir?
Formüller Excel'de kurulabilir, ancak satış, stok ve mal kabul verisi ayrı tutulduğunda her güncellemede listeleri birleştirmek gerekir. Bu verileri tek panelde toplayan bir program işi kolaylaştırır; paket ayrıntıları fiyatlar sayfasında.